Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
środa, 18 listopada 2026 15:07

Wrześniowy bohater - pilot Paweł Łuczyński

Podziel się
Oceń

Jedną z pierwszych akcji niemieckich sił zbrojnych podczas II wojny światowej było zbombardowanie Wielunia. Miało to miejsce w godzinach porannych 1 września 1939 roku. Atak Luftwaffe zakończył się zniszczeniem około 75% zabudowy w tej miejscowości (ze szpitalem i zabytkami włącznie) oraz śmiercią kilkuset mieszkańców. Tego rodzaju barbarzyństwu starali się przeciwdziałać polscy lotnicy. Wśród nich był urodzony 19 maja 1915 roku w Krajence, ppor. Paweł Łuczyński.

Nie dotarłem do informacji na temat dokładnej daty opuszczenia przez rodzinę Łuczyńskich miasta nad Głomią. Można wysnuć domniemanie, że nastąpiło to podczas wielkiej fali emigracji z Niemiec w granice II Rzeczypospolitej, która trwała w pierwszej połowie lat dwudziestych XX wieku. Znany jest za to kierunek wyjazdu, bo była nim Wielkopolska.

Rodzicami Pawła Łuczyńskiego byli Marceli i Katarzyna z domu Niemczyk. Można wysnuć domniemanie, że wychowywali oni swoje dzieci w duchu patriotycznym. Wskazuje na to m.in. historia Franciszka Łuczyńskiego (starszy brat Pawła), którego wojenne losy doprowadziły na Półwysep Apeniński (podczas wojny służył w 8. Batalionie Strzelców Karpackich).

Paweł Łuczyński dorastał w Chodzieży i tam też uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego. W 1934 roku zdał egzamin maturalny. Kolejnym krokiem w jego edukacji stało się ukończenie, z 14 wynikiem, Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie (1938) i przydział do 132 Eskadry Myśliwców (wchodziła w skład Armii Poznań). Jednostka wyposażona była w 10 samolotów PZL P.11C. Jej dowódcą był kpt. Franciszek Jastrzębski. Wymieniona eskadra podczas kampanii wrześniowej zestrzeliła łącznie 17 niemieckich samolotów. 

Według informacji zamieszczonej na tzw. "Liście Bajana", ppor. Paweł Łuczyński pierwsze zestrzelenie zaliczył 3 września 1939 roku. Wespół z dwoma innymi pilotami zniszczył średni bombowiec niemieckiej Luftwaffe - Heinkel He 111. Nieco inaczej pierwsze zestrzelenie opisuje Marius Emmerling – autor książki "Luftwaffe nad Polską". Według tego autora Łuczyński, startując z zasadzki Gębarzewo, dokonał zestrzelenia niemieckiego Dorniera Do-17 (a więc nie samolotu Heinkel He 111) dzień później, tj. w dniu 4 września 1939 roku. Kolejne trafienie miało miejsce 6 września. Startując w kluczu alarmowym z Osieka Małego, Łuczyński zestrzelił Dorniera Do-17. Do historii przeszła jego ostatnia walka, którą stoczył na polskim niebie w dniu 7 września 1939 roku. Po starciu z bombowcami w rejonie Sochaczewa polskie samoloty ścigały Dorniera Do-17, dowodzonego przez mjr. von Lossberga. Niemiec oddalał się w stronę granicy lotem koszącym. Po serii oddanej z samolotu polskiego pilota, niemiecki Do-17 zaczął dymić. Nie został jednak całkowicie zniszczony. Paweł Łuczyński kontynuował więc pościg.

Przebieg tej historii rodzi wiele znaków zapytania. Istnieją bowiem różne wersje przebiegu dalszej walki. Pierwsza mówi o tym, że w trakcie pogoni Łuczyński pochylił samolot w skręcie i zawadził o czubek korony drzewa, co doprowadziło do rozbicia jego PZL P.11C. Kolejna wersja, sporządzona przez tzw. "Komisję Bajana", podaje, że podczas potyczki na niebie polski pilot został zestrzelony ogniem strzelca pokładowego z Do-17. Ostatni ze znanych opisów pochodzi od krewnych osób, które miały styczność z Łuczyńskim tuż po rozbiciu się jego maszyny. Mowa o rodzinie Popłonikowskich, której przedstawiciele mieli również możliwość spotkania z Pawłem Łuczyńskim, gdy ten w 1992 roku odwiedził Polskę. Według ich słów (na podstawie relacji pilota), rozbicie PZL P.11C między wsiami Wrząca i Gruszczyce nastąpiło na skutek wcześniejszego samouszkodzenia maszyny przez Pawła Łuczyńskiego w wyniku prowadzonego przez niego intensywnego ostrzału lub trafienia samolotu przez nieprzyjaciela. Wykluczyli natomiast możliwość zahaczenia o drzewo jako przyczynę katastrofy.

Pawłowi Łuczyńskiemu udało się przeżyć upadek samolotu. Tak wspominał pierwsze chwile tuż po rozbiciu maszyny. "Gdy wróciła mi przytomność w rozbitym samolocie na polach pod Wrzącą, miałem zupełny zanik pamięci. Nie wiedziałem nawet, że była wojna. Tylko oczy, właściwie jedno oko, bo drugie było zamknięte, zaklejone krwią. Notuje obrazy i stwierdzam fakty. Tak dużo światła w kabinie i zamiast podłogi trawa. Nie ma silnika. Po jakimś czasie doszedłem do wniosku, że się rozbiłem. Zacząłem egzaminować siebie. Lewa ręka w porządku, prawa też się rusza. Lewa noga od kostki skręcona 90 stopni w prawo. Prawa wydaje się w porządku. W umyśle cały czas pytanie. Skąd się tutaj wziąłem".

Prawdopodobnie ppor. Łuczyńskiemu udało się przeżyć dzięki temu, że samolot spadł na pole. Istotny był również fakt, że okoliczni mieszkańcy, którzy obserwowali powietrzną walkę (Kazimierczak i Pawlik), wyciągnęli pilota z wraku i przewieźli do zabudowań Antoniego Popłonikowskiego. To właśnie tam udzielono mu fachowej pomocy medycznej (właściciel posesji podczas I wojny światowej był sanitariuszem, jego córka również miała pewną wiedzę medyczną). Po dwóch dniach rannego lotnika zabrali Niemcy i ulokowali w szpitalu. Przez okres okupacji przebywał w Oflagach: IV C Colditz, II A w Prenzlau oraz II E Neubrandenburg.

Po zakończeniu działań wojennych Paweł Łuczyński pozostał na terenie okupowanych Niemiec. Rozpoczął służbę w kompaniach wartowniczych, które podporządkowane były amerykańskim wojskom okupacyjnym. Warto podkreślić, że ich zasadniczy trzon stanowili żołnierze Brygady Świętokrzyskiej NSZ. Mowa tu o formacji, która po dramatycznym marszu przez Śląsk i Czechy dotarła do wojsk amerykańskich i podjęła z nimi współpracę. W trakcie służby w kompanii wartowniczej Paweł Łuczyński został m.in. dowódcą plutonu w kompanii 4011, a po awansie na stopień porucznika, otrzymał nominację na zastępcę dowódcy kompani 4011. W trakcie służby przyjął pseudonim "Longin", którego później używał również jako nazwiska.

W lipca 1947 roku Amerykanie przystąpili do likwidacji wszystkich polskich oddziałów. Wartownicy mieli zostać przeniesieni do specjalnych obozów. Alianci zaoferowali również jako alternatywę ciężką i niebezpieczną pracę w kopalniach węgla w Belgii i Holandii. Tego rodzaju decyzję miały podłoże nie tylko wojskowe i ekonomiczne, ale w głównej mierze stanowiły efekt nacisków komunistów z Moskwy i Warszawy (dotyczyły służby Polaków przy amerykańskiej armii). Rozgoryczenie i dramatyczną sytuację zwalnianych wartowników przy armiach amerykańskich ukazują słowa ks. Franciszka Wajdy – kapelana Kompanii Wartowniczych. Duchowny tak opisywał sytuację polskich żołnierzy: "odmawia się zwalnianym praw DP (od ang. displaced persons - osoby przemieszczone – określenie stosowane przez Aliantów wobec osób, które w „wyniku wojny znalazły się poza swoim państwem i chciały wrócić do swojego kraju, albo znaleźć nową ojczyznę, lecz bez udzielenia im pomocy uczynić tego nie mogły), nie chcą ich przyjmować do obozów cywilnych. Przy rozładowywaniu spokojnie, tylko w Bremie wielkie awantury. Spalenie koszar przez naszych, morderstwo na żołnierzu amerykańskim, bunty przeciw naszym oficerom tu i ówdzie […]. Liczni z kraju płyną całą falą (uciekając przed powojennym reżimem). Dla mnie straszny kłopot. Brak środków pomocowych. Przychodzą bez celu, szukają możliwości zaczepienia się przy tak biednych, jak oni Polakach. W ostatnich czasach wzmogły się samobójstwa wśród wartowników. Nie wytrzymują już i tak przeciągniętych nerwów”.

Decyzje amerykańskich czynników politycznych i wojskowych sprawiły, że pochodzący z Krajenki pilot podjął decyzję o opuszczeniu Europy. Ten radykalny krok był również następstwem utrwalenia się władzy komunistycznej na ziemiach polskich i braku perspektyw na zmianę tej sytuacji. Największe znaczenie prawdopodobnie miało jednak to, że jeszcze na terenie Niemiec Łuczyński zawarł związek małżeński z amerykanką Lio Piibelaan. Razem z nią w 1949 roku wyemigrował do USA. Przez wiele lat mieszkał w Bismark w Dakocie Północnej (USA) oraz w Niagara Falls. Zajmował się profesjonalnie fotografią. Do końca życia pielęgnował także swoją lotniczą pasję. Czynił to nie tylko jako członek Stowarzyszenia Lotników Polskich "Skrzydła Buffalo", ale także latał na swoim ultralekkim samolocie, i to jeszcze w wieku 80 lat. Paweł Longin-Łuczyński zmarł 23 stycznia 2007 roku w Niagara Falls. W chwili śmierci miał 91 lat. 

Kilka lat temu upamiętniłem Pawła Łuczyńskiego w Izbie Pamięci w Krajence. Wspomniałem o nim również w Zeszytach Historycznych Pilskich Dni Pamięci Żołnierzy Wyklętych. W tym kontekście cieszy fakt, że jego sylwetka została przedstawiona w pierwszym numerze komiksów (2021) wydanych przez Instytut Pamięci Narodowej. Rysunki do niego stworzyli uczniowie - laureaci poszczególnych edycji konkursu „Epizody z najnowszej historii Polski w komiksie”, organizowanego przez IPN. W przypadku Pawła Łuczyńskiego był to Wojciech Rajczak. Ten przykład pokazuje, że warto opowiadać o historii, że trafia ona także pod strzechy i wydaje piękne owoce.

Piotr Janusz Tomasz

(23 stycznia 2019, Krajenka)

kontakt:[email protected]

Pięknie dziękuję panu Grzegorzowi Sojda (niebeieska eskadra) za udostępnienie fotografii i niektórych materiałów.

 

Źródła: pod red. Paweł Skubisz, Polskie Oddziały Wartownicze przy armii amerykańskiej, IPN Szczecin 2016

Robert Kiełek, Paweł Łuczyński, www.niebieskaeskadra.pl

Program TVP Historia, Było nie minęło – zwiadowcy historii "Rodzinna tajemnica", www.vod.tvp.pl, (dostęp 15 grudnia 2018)

Materiały wspomnieniowe Pawła Łuczyńskiego otrzymane od pana Grzegorza Sojdy

Materiały Wojskowego Biura Historycznego


Napisz komentarz

Komentarze

Temperatura: 9°C Miasto: Złotów

Ciśnienie: 980 hPa
Wiatr: 15 km/h

Reklama Marcin Porzucek - Poseł na Sejm RP
KOMENTARZE
Autor komentarza: Kamil Treść komentarza: A zasmarkana męska chustka do nosa podoba Ci się? Data dodania komentarza: 18.11.2026, 11:45 Źródło komentarza: Acne vulgaris Wernisaż wystawy Magdaleny Oksińskiej Autor komentarza: Kamil Treść komentarza: To idź pooglądaj psie kupy na osiedlu. tam zetkniesz się ze "sztuką" w sposób dosłowny! Data dodania komentarza: 18.11.2026, 11:43 Źródło komentarza: Acne vulgaris Wernisaż wystawy Magdaleny Oksińskiej Autor komentarza: Kamil Treść komentarza: Teraz przestaję się dziwić, że ten młody bandzior tak postąpił. Widać, że w tej rodzinie coś nie stykało. Synek morderca bez sumienia, córka "tworzy" jakieś zwichnięte obrazy. Obrzydliwość. Data dodania komentarza: 18.11.2026, 11:40 Źródło komentarza: Acne vulgaris Wernisaż wystawy Magdaleny Oksińskiej Autor komentarza: Warto się zapoznać Treść komentarza: Karol Nawrocki uzyskał doktorat z nauk humanistycznych na Uniwersytecie Gdańskim. Tematem jego rozprawy był „Opór społeczny wobec władzy komunistycznej w województwie elbląskim w latach 1976–1989”. Ukończył również prestiżowe studia podyplomowe International MBA in Strategy na Politechnice Gdańskiej. To nie jest człowiek z przypadku — to historyk, badacz, intelektualista z dorobkiem. Jest autorem i współautorem licznych publikacji książkowych oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych. W kraju znany był także jako ekspert programów historycznych TVP3 Gdańsk – „W świetle prawdy” oraz „Wojna i Pamięć”. Dla wielu — głos merytoryczny w czasach, gdy prawda historyczna coraz częściej bywa podporządkowywana politycznej poprawności. Podczas procedury sprawdzającej otrzymał dostęp do informacji niejawnych najwyższego stopnia — ściśle tajnych. Taka decyzja nie zapada z przypadku. Oznacza, że jego życiorys, kontakty, postawa i wiarygodność zostały sprawdzone w sposób znacznie dokładniejszy niż większość Polaków może sobie wyobrazić. Sejm wybrał go na prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, a Senat ten wybór zatwierdził. Ale Karol Nawrocki to nie tylko naukowiec zatopiony w archiwach. W 2004 roku, w barwach RKS Stoczniowiec, wywalczył pierwsze miejsce w strefowym turnieju pięściarskim o Puchar Polski dla juniorów w wadze 91 kg. Później był kapitanem drużyny piłkarskiej Ex Siedlce Gdańsk. Dyscyplina, hart ducha, charakter – to nie są dla niego puste słowa. Zajmował się także resocjalizacją osób skazanych, prowadząc zajęcia w zakładach karnych. Był członkiem Rady Dyplomacji Historycznej przy Ministrze Spraw Zagranicznych, a także uczestnikiem prestiżowego programu Departamentu Stanu USA – International Visitor Leadership Program (IVLP). Współtworzył międzynarodowy projekt wystawienniczy „Fighting and Suffering”, który w ponad 160 miejscach na świecie przypominał prawdę o Polsce i losie Polaków podczas II wojny światowej. Dzięki takim działaniom coraz trudniej jest dziś światu powtarzać kłamliwe sformułowania o „polskich obozach śmierci”. I tu dotykamy sedna. Te wybory – jakkolwiek by je formalnie nazwać – był zwykłą rywalizacją polityczną. To zderzenie dwóch wizji Polski. Dwóch światów. Jednego, który chce pamięci, prawdy, godności i niepodległości. I drugiego, który od lat próbuje zamazać przeszłość, rozmyć odpowiedzialność i zastąpić tożsamość narodu bezkształtną masą. To nie jest gra. To jest wojna o pamięć, o suwerenność, o przyszłość kolejnych pokoleń. Na taką wojnę może pójść tylko człowiek silny. Człowiek, który się nie cofnie. Który się nie przejęzyczy. Który nie będzie się tłumaczył Niemcom, Brukseli ani żadnej innej stolicy z tego, kim jest i skąd pochodzi. Karol Nawrocki właśnie takim człowiekiem jest. A skoro media boją się o nim mówić prawdy— tym bardziej powinniśmy zrobić to my. People don't talk about this openly. And that's a shame. SHARE THIS POST!!!!! Karol Nawrocki earned a PhD in Humanities from the University of Gdańsk. His doctoral dissertation focused on “Social Resistance to Communist Rule in the Elbląg Voivodeship between 1976 and 1989.” He also completed the prestigious postgraduate International MBA in Strategy program at Gdańsk University of Technology. He is not someone who came out of nowhere. He is a historian, researcher, and intellectual with an established academic record. He is the author and co-author of numerous books and dozens of academic articles. In Poland, he was also known as an expert on historical television programs broadcast by TVP3 Gdańsk, including “In the Light of Truth” and “War and Remembrance.” For many, he was a voice of expertise at a time when historical truth is increasingly being subordinated to political correctness. During the security clearance process, he was granted access to the highest level of classified information: TOP SECRET. Such a decision is not made lightly. It means that his background, contacts, conduct, and credibility were examined in far greater detail than most Poles could ever imagine. The Sejm elected him President of the Institute of National Remembrance, and the Senate approved that appointment. But Karol Nawrocki is not just a scholar buried in archives. In 2004, representing RKS Stoczniowiec, he won first place in a regional junior boxing tournament for the Polish Cup in the 91 kg weight category. Later, he served as captain of the Ex Siedlce Gdańsk football team. Discipline, resilience, and character are not just empty words to him. He was also involved in the rehabilitation of convicted offenders, conducting educational activities in prisons. He served as a member of the Council for Historical Diplomacy at the Ministry of Foreign Affairs and participated in the prestigious U.S. Department of State program, the International Visitor Leadership Program (IVLP). He co-created the international exhibition project “Fighting and Suffering,” which, at more than 160 locations around the world, has helped remind audiences of the truth about Poland and the fate of the Polish people during World War II. Thanks to initiatives like these, it is becoming increasingly difficult for the world to repeat the false expressions referring to “Polish death camps.” And this is where we get to the heart of the matter. These elections, whatever one chooses to call them formally, were simply a political contest. A clash between two visions of Poland. Two different worlds. One that stands for remembrance, truth, dignity, and independence. And another that has spent years trying to blur the past, dilute responsibility, and replace national identity with a shapeless mass. This is not a game. This is a war over memory, sovereignty, and the future of generations to come. Only a strong man can go into such a war. A man who will not back down. Who will not stumble over his words. Who will not feel obliged to explain to Germany, Brussels, or any other capital who he is and where he comes from. Karol Nawrocki is precisely that kind of man. And if the media are afraid to tell the truth about him, then all the more reason for us to do so. Wyświetl mniej Data dodania komentarza: 18.11.2026, 11:08 Źródło komentarza: Wyniki głosowania w wyborach na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w Gminie Złotów Autor komentarza: Anka Treść komentarza: A gdzie intymność, tajemnica kobiecości, dyskrecja? Okropna dosłowność bez liczenia się z innymi kobietami. Postawa, że tylko JA, JA wam pokażę. Egoizm, egocentryzm w czystej postaci popierany przez uczelnię utrzymywaną z naszych podatków!! Data dodania komentarza: 17.11.2026, 09:50 Źródło komentarza: Acne vulgaris Wernisaż wystawy Magdaleny Oksińskiej Autor komentarza: Eva Latte Treść komentarza: To nie jest sztuka . To obrzydliwy prymityw . Jeszcze powinna namalować kupę jaką zrobiła po obiedzie . Data dodania komentarza: 16.11.2026, 21:02 Źródło komentarza: Acne vulgaris Wernisaż wystawy Magdaleny Oksińskiej