Policja między służbą państwu a politycznym posłuszeństwem. O bezrefleksyjności złotowskiej komendy

Policja jest formacją powołaną do ochrony bezpieczeństwa obywateli, przestrzegania prawa i utrzymywania porządku publicznego. Jej autorytet nie wynika jednak wyłącznie z munduru, hierarchii i podporządkowania służbowego. Fundamentem zaufania społecznego jest przede wszystkim przekonanie, że funkcjonariusze działają zgodnie z prawem, bezstronnie i w interesie państwa, a nie politycznych mocodawców.

Dlatego bezrefleksyjne opublikowanie listu Komendanta Głównego, którego treść pozostaje w sprzeczności z obrazem wydarzeń przedstawianym przez licznych świadków i materiałami dokumentującymi przebieg sytuacji pod Trybunałem Konstytucyjnym, rodzi zasadnicze pytania. Czy lokalna jednostka Policji nie dostrzega rozbieżności między oficjalnym przekazem a publicznie dostępnymi relacjami? Czy uznaje, że jej obowiązkiem jest wyłącznie powielanie stanowiska przełożonych, niezależnie od okoliczności?

Nie chodzi o to, by komenda powiatowa prowadziła własną politykę ani zastępowała organy śledcze. Chodzi o elementarną odpowiedzialność za komunikację instytucji, która oczekuje od obywateli zaufania i poszanowania prawa.

Wydarzenia związane z wejściem do siedziby Trybunału Konstytucyjnego, udziałem Policji oraz sytuacją Prezydenta RP wymagają rzetelnego wyjaśnienia. Przedstawione relacje wskazują na poważne wątpliwości dotyczące legalności i politycznego charakteru podjętych działań, a także sposobu zabezpieczenia dostępu do konstytucyjnego organu państwa.

W demokratycznym państwie prawa nie wystarczy powołać się na rozkaz, procedurę czy konieczność zachowania porządku. Każde działanie funkcjonariusza musi mieć podstawę prawną, a jego proporcjonalność i zgodność z obowiązkami służbowymi podlegają ocenie. Hierarchiczność Policji nie oznacza zwolnienia z odpowiedzialności za wykonywane czynności.

Szczególnie niepokojące jest to, że w sytuacji tak poważnego kryzysu oficjalny przekaz zdaje się pomijać zasadnicze pytania: kto podejmował decyzje, na jakiej podstawie prawnej, jakie rozkazy wydano i czy ich wykonanie było zgodne z prawem?

Zamiast wyjaśnień społeczeństwo otrzymuje narrację, która sprawia wrażenie próby zamknięcia dyskusji, zanim ustalone zostaną wszystkie okoliczności.

W przedstawionych relacjach szczególne miejsce zajmuje sytuacja, w której Prezydent RP miał napotkać utrudnienia w dotarciu do siedziby Trybunału. Jeżeli przebieg wydarzeń potwierdził, że funkcjonariusze nie zapewnili głowie państwa bezpiecznego i sprawnego przejścia, konieczne jest ustalenie, kto odpowiadał za organizację zabezpieczenia i podejmowanie decyzji operacyjnych.

Nie można sprowadzać odpowiedzialności do policjantów wykonujących zadania na miejscu. W strukturze tak silnie zhierarchizowanej kluczowe znaczenie mają rozkazy, nadzór, koordynacja i decyzje dowódcze. To właśnie na tym poziomie należy szukać odpowiedzi na pytania o ewentualne zaniedbania, błędy i nadużycia.

Tymczasem list Komendanta Głównego, jeśli zamiast wyjaśniać te kwestie przedstawia jednostronną interpretację wydarzeń, nie buduje zaufania. Przeciwnie, pogłębia przekonanie, że instytucja bardziej troszczy się o obronę własnego wizerunku niż o transparentne rozliczenie swoich działań.

Najbardziej dramatycznym wymiarem tej sytuacji jest położenie samych policjantów. Funkcjonariusze znajdujący się na najniższych szczeblach hierarchii mogą zostać postawieni przed wyborem między wykonaniem polecenia przełożonego a własną oceną jego legalności.

W takich okolicznościach szczególnego znaczenia nabierają związki zawodowe, możliwość uzyskania pomocy prawnej, dokumentowanie wydawanych poleceń oraz korzystanie z przewidzianych prawem mechanizmów ochrony. Żądanie pisemnego potwierdzenia rozkazu, który budzi wątpliwości, nie musi być przejawem niesubordynacji. Może być elementarną próbą ochrony własnej odpowiedzialności prawnej.

Także korzystanie ze zwolnień lekarskich, jeśli wynika z rzeczywistego stanu zdrowia, nie powinno być przedmiotem stygmatyzacji. W sytuacji kryzysu zaufania do dowództwa należy przede wszystkim stworzyć warunki, w których funkcjonariusze mogą bez obawy zgłaszać wątpliwości i odmówić wykonania poleceń sprzecznych z prawem.

Szacunek należy się tym, którzy zachowują zawodową uczciwość i nie pozwalają, by mundur stał się narzędziem politycznej konfrontacji.

Publikacja listu Komendanta Głównego przez złotowską komendę stawia również pytanie o odpowiedzialność lokalnych jednostek za własny przekaz. Instytucja publiczna nie jest prywatnym profilem, na którym można bez konsekwencji rozpowszechniać dowolną narrację. Jej komunikaty wpływają na społeczne postrzeganie prawa, państwa i bezpieczeństwa.

Jeżeli oficjalny przekaz pomija istotne okoliczności, ignoruje publicznie dostępne materiały i nie odnosi się do zasadniczych zarzutów, może zostać odebrany jako próba manipulowania opinią publiczną. Właśnie dlatego Policja powinna wykazywać szczególną ostrożność, rzetelność i gotowość do przyznania, że określone zdarzenia wymagają wyjaśnienia.

Nie ma nic bardziej niszczącego dla autorytetu służby niż sytuacja, w której obywatele widzą jedno, a instytucja uporczywie przekonuje ich, że powinni wierzyć w coś zupełnie innego.

Wydarzenia wokół Trybunału Konstytucyjnego oraz sposób ich komunikowania przez kierownictwo Policji powinny stać się impulsem do poważnej debaty o granicach posłuszeństwa służbowego, odpowiedzialności dowódczej i niezależności funkcjonariuszy od bieżących interesów politycznych.

Nie można oczekiwać od obywateli bezwarunkowego zaufania do instytucji, która nie potrafi przekonująco odpowiedzieć na pytania o własne działania. Nie można również wymagać od funkcjonariuszy, by w imię hierarchii rezygnowali z sumienia, odpowiedzialności i obowiązku przestrzegania prawa.

Policja powinna służyć państwu i obywatelom, a nie chronić wizerunek swoich przełożonych za wszelką cenę. Dlatego dziś szczególny szacunek należy się tym funkcjonariuszom, którzy zachowują niezależność, dokumentują polecenia i korzystają z legalnych mechanizmów ochrony przed bezprawnym naciskiem. Odpowiedzialność za ewentualne naruszenia musi zostać ustalona w sposób rzetelny, niezależny i zgodny z prawem. Bez propagandy, bez wybiórczego traktowania faktów i bez przerzucania winy na najniższe szczeble.

Bo mundur zobowiązuje. A państwo prawa zaczyna się tam, gdzie kończy się ślepe posłuszeństwo, a zaczyna odpowiedzialność.W tej wyjątkowo zakłamanej rzeczywistości należy spojrzeć na funkcjonariuszy korzystających ze zwolnień lekarskich z wyrozumiałością, a nawet uznaniem. Jeśli L4 staje się dla policjanta jedyną dostępną drogą, by nie uczestniczyć w działaniach budzących poważne wątpliwości prawne i moralne, nie powinno się go za to potępiać. Przeciwnie, warto dostrzec w tym próbę zachowania przyzwoitości za wszelką cenę.

Życie w zgodzie z własnym sumieniem, poszanowanie obywateli i unikanie udziału w działaniach wymierzonych w porządek prawny państwa to oznaki zdrowia moralnego, nie słabości. Jeśli w obecnych realiach zwolnienie lekarskie staje się dla funkcjonariusza sposobem na uniknięcie przekroczenia granic prawa i własnego człowieczeństwa, należy ocenić tę postawę pozytywnie. Czasem właśnie odsunięcie się od zła jest najodważniejszą formą służby państwu.

Argumenty podwarzający narrację listu i ocena sytuacji.

1. Zarzuty dotyczące działań wokół Trybunału Konstytucyjnego

• Siłowe przejęcie kontroli nad konstytucyjnym organem państwa przy użyciu Policji, który posiada własna autonomię i straż. 
• Wprowadzenie do TK osób określanych w przekazanym tekście jako uzurpatorzy, których status sędziowski jest kwestionowany.
• Podejrzenie, że działania były zaplanowane na szczeblu politycznym, a nie wynikały z nagłej konieczności.
• Według przytoczonej relacji wtajemniczenie w operację jedynie trzech głównych dowódców Policji.
• Wybór terminu akcji, gdy Polacy odwiedzali groby bliskich, a Prezydent przebywał w podróży do Senegalu.
• Wskazanie Kancelarii Premiera jako miejsca, przez które miała zostać zorganizowana droga wejścia do TK dla jednej z uczestniczek wydarzeń.
• Wymienienie Tuska, Grabca, Kierwińskiego i innych osób jako politycznie odpowiedzialnych za działania wymagające wyjaśnienia.

2. Zarzuty dotyczące zachowania Policji

• Utrudnienie Prezydentowi RP dostępu do siedziby Trybunału Konstytucyjnego.
• Brak sprawnej koordynacji między Policją a Służbą Ochrony Państwa.
• Nieutworzenie bezpiecznego korytarza przejścia dla głowy państwa.
• Możliwy paraliż decyzyjny dowódców odpowiedzialnych za zabezpieczenie wydarzenia.
• Ślepe wykonywanie rozkazów blokadowych bez uwzględnienia sytuacji Prezydenta.
• Przerzucanie odpowiedzialności na funkcjonariuszy niższego szczebla zamiast rozliczenia dowódców.
• Możliwe naruszenie zasad ceremoniału policyjnego dotyczących oddawania honorów Prezydentowi RP.

3. Krytyka listu Komendanta Głównego Policji

• Brak refleksji nad przebiegiem wydarzeń i ich konsekwencjami.
• Brak skruchy oraz przyznania, że działania Policji mogły budzić poważne wątpliwości.
• Przedstawianie jednostronnej narracji, która według autora tekstu zaprzecza publicznie dostępnym relacjom i materiałom.
• Zastępowanie rzeczowego wyjaśnienia propagandowymi sformułowaniami.
• Próba ochrony wizerunku kierownictwa Policji zamiast transparentnego rozliczenia działań.
• Bezrefleksyjne rozpowszechnianie listu przez Komendę Powiatową Policji w Złotowie.

4. Odpowiedzialność dowódcza i prawna

• Konieczność ustalenia, kto wydał rozkazy, na jakiej podstawie prawnej i kto nadzorował ich wykonanie.
• Potrzeba zbadania działania Policji w odniesieniu do obowiązków służbowych i prawa.
• Odpowiedzialność dowódców za organizację zabezpieczenia i podejmowanie decyzji operacyjnych.
• Wskazanie art. 127 Kodeksu karnego dotyczącego zamachu stanu oraz art. 128 dotyczącego zamachu na konstytucyjny organ RP jako przepisów, których ewentualne zastosowanie wymaga zbadania przez właściwe organy.
• Konieczność niezależnego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego.

5. Obrona funkcjonariuszy zachowujących niezależność

• Hierarchiczna struktura Policji może utrudniać funkcjonariuszom odmowę wykonania wątpliwych poleceń.
• Żądanie pisemnego potwierdzenia rozkazów może służyć ochronie odpowiedzialności prawnej.
• Związki zawodowe i pomoc prawna mogą stanowić mechanizmy ochrony przed naciskami.
• Zwolnienia lekarskie, jeśli wynikają z rzeczywistego stanu zdrowia, nie powinny być powodem stygmatyzacji.
• Szczególny szacunek należy się funkcjonariuszom, którzy nie rezygnują z zasad praworządności i zawodowej uczciwości.

Policja nie może być narzędziem politycznej władzy ani instytucją, która bezrefleksyjnie powiela przekaz swoich przełożonych. Jej obowiązkiem jest służba państwu i obywatelom, przestrzeganie prawa oraz rzetelne wyjaśnianie własnych działań. Autorytet formacji zależy od odpowiedzialności, transparentności i odwagi funkcjonariuszy, a nie od bezwarunkowego posłuszeństwa wobec kierownictwa. Wyciagaliśmy już z tego wnioski w przeszłości, odbywała się weryfikacja, nietety wracamy do punktu wyjścia a historia szybko zatacza koło.