25 maja 2022 roku wybrałem się do ZCAS na premierę filmu „Gra w butelkę”. Zasiadając w złotowskim przybytku kultury, w wypełnionej niemal po brzegi sali, miałem ogromne obawy. Nie ukrywam bowiem, że znam dobrze Leszka Sawickiego i jego poglądy. W zasadzie znałem, bo nie rozmawiamy już od lat. Nie sądzę jednak, że zmieniły się w tym czasie. Moje obawy pogłębiała dodatkowo myśl, że złotowski reżyser zechce swoim dziełem wpisać się we wciąż modny nurt szkalowania wartości (patriotycznych, chrześcijańskich), gloryfikowania Żydów i wybielania Niemców. Na tym wszak można popłynąć np w kierunku stacji komercyjnych TV, które produkcje wpisujące się w tego rodzaju schemat chętnie promują. Przy okazji robi to także „dziennikarska szczujnia”, co sprzyja nagłośnieniu nazwiska autora. Jest oczywiste, że to wszystko razem pozwala na wejście na salony i łatwiejsze zdobycie środków na przyszłe produkcje. Takie ambicje ma niewątpliwie Leszek Sawicki, któremu, mimo młodzieńczego image, lat przybywa. Nie da się ukryć, że wraz z upływającym czasem złotowskiemu reżyserowi ucieka także szansa na zaistnienie w branży. Pokusa więc jest wielka.
Czy jej uległ? O tym za chwilę. Najpierw wypada "przymiotnikowo" określić dzieło Leszka Sawickiego. Zacznijmy od słowa „promocyjny”. Czy wydane z budżetów obywatelskich pieniądze przyczynią się do reklamy miasta? Moim zdaniem nie ma na to szans. Scen z pejzażem Złotowa w tle jest bowiem jak na lekarstwo. Co więcej, w filmie nie przebija się nawet jego nazwa. Pojawia się za to wielokrotnie słowo „Flatow”. Być może niemieckim ziomkom zakręci się łza w oku, bo takie miano nosiło to polskie miasto w okresie zaborów. Obecna jego nazwa to jednak Złotów. Zatem przeciętny widz nie będzie zupełnie łączył tego miejsca ze scenami rozgrywającymi się na ekranie. Oczywiście możemy optymistycznie założyć, że pewien procent potencjalnych odbiorców będzie jednak znał przeszłość naszych ziem i skojarzy Flatow ze Złotowem. W tym kontekście nasuwa się przymiotnik „historyczny”. Rozpatrzmy więc film Leszka Sawickiego pod tym właśnie kątem. Warto podkreślić, że to już na starcie dość trudne zadanie. Sam reżyser nie potrafił bowiem określić się w tym względzie, bo jego własne słowa, nawet te wypowiedziane tuż przez premierą, były ze sobą sprzeczne. Raz mówił, że jest to film historyczny, innym razem wspominał, że tak nie jest. „Gra w butelkę”, moim zdaniem, posiada tego rodzaju wątki. Nie zasługuje jednak w żadnej mierze na określenie „film historyczny”. Dodam, że napisałem te słowa jako przedstawiciel rodu, który od wieków zamieszkuje Krajnę. Może dlatego na pewne sprawy jestem wyczulony bardziej. Bardziej niż np. redaktor Mariusz Leszczyński, którego familia przybyła na nasz teren ze wschodu. Takim osobom „wątki historyczne” zasygnalizowane w „Grze w butelce” zapewne się spodobają. No może poza sceną gwałtu i rosyjską pieśnią w tle, bo nijak ją pogodzić z kwiatami składanymi pod pomnikiem „radzieckim” na Cmentarzu Wojennym w Złotowie.
Ukazanie wspomnianego zbliżenia fizycznego nie oznacza, że film zasługuje na przymiotnik „erotyczny”. Należy jednak zauważyć, że w dziele Leszka Sawickiego tego rodzaju scen nie brakuje. Oczywiście mogą one stanowić rodzaj wabika np. na lokalnych erotomanów z Jastrowia. Koneserzy kobiecego ciała nie będą jednak zachwyceni. Nie chodzi o walory fizyczne aktorki, raczej o sposób ukazania jej nagości. Wulgarny i bez odrobiny smaku. Podobnie rzecz się ma do języka dialogów. Zastosowane w filmie konstrukcje, np. odnoszące się do jelenia i knajackiego określenia narządów płciowych kobiety, brzmią rynsztokowo i ranią uszy. Nie wiem z jakiego powodu Leszek Sawicki wprowadził tego rodzaju zwroty do swojego filmu. Na szczęście „teksty” te nie staną się kultowe i nie wejdą do powszechnego obiegu. Czas „pani Kasi” i jej popleczników, którzy jeszcze niedawno k…. na ulicach Złotowa, już bezpowrotnie minął.
Litanię przymiotników mógłbym kontynuować jeszcze długo, bo np. nie jest to film „komediowy” (nikt się nie śmiał podczas projekcji), „romantyczny”, „przygodowy”. Nie będę jednak tego robił. W to miejsce posłużę się określeniem usłyszanym po projekcji, że jest to film „psychodeliczny”, "mroczny w swoim przekazie. Może to i racja. Specyficzne obrazy (robaki, odcięta głowa, wydłubane oko itp.) zapewne dla efektu dodatkowo zaciemnione poprzez ustawienie kamery, niewątpliwie budują klimat z piekła rodem. Na to wszystko nachodzi dźwięk, choć to może akurat „walory” złotowskiego kina, które wydaje się być znakomicie przystosowanym do odtwarzania tego typu filmów.
W zasadzie w tym miejscu powinienem napisać kilka słów o fabule „Gry w butelkę”. Kłopot w tym, że nie potrafię jej odczytać. Podkreślam, że nie ma w tym grama złośliwości. Może w tych porwanych scenach, które wydają się nie mieć najmniejszego sensu (np. obraz Igi Góreckiej, która wyje i pcha sobie w krocze jesienne liście), jest jednak jakieś ukryte przesłanie. Może należy, jak mówił Leszek Sawicki przed premierą, ten film kilka razy obejrzeć i wtedy się go dopiero zrozumie. A może jest po prostu tak, że to obraz dla koneserów sztuki filmowej i jest dla mnie zbyt trudny. Właśnie z tych powodów nie poddam go ocenie w kategoriach: dobry lub zły. Każdy niech to oceni indywidualnie. Moim zdaniem „Gra w butelkę” to obraz ciężki, trudny w odbiorze. Niewykluczone, że zdanie to podzielają osoby, które opuściły salę w trakcie projekcji. Uczciwość nakazuje przy tym dodać, że słyszałem także pozytywne opinie na temat dzieła Leszka Sawickiego. Przykładem młoda osoba, która siedziała tuż obok mnie i z wielkim zainteresowaniem oglądała premierową projekcję w ZCAS, dzieląc się później swoimi spostrzeżeniami.
Na koniec czas na odpowiedź na postawione na samym wstępie pytanie. Czy reżyser Sawicki uległ pokusie, która pozwala wejść na salony? Moim zdaniem tak się nie stało. To tylko wersja soft. Oczywiście mógłbym czepiać się szczegółów. Na przykład sformułowań typu „tu były Niemcy” (bardziej właściwe byłoby bowiem zdanie „tu wtedy były Niemcy”). Mógłbym protestować, że znaczna część filmu jest po niemiecku (na dodatek teksty w filmie są małą czcionką i szybko znikają). Mógłbym ubolewać, że Leszek Sawicki zbudował specyficzny obraz Polaka (nazwanego w filmie „Cykorem”), którego zachowanie odzwierciedla najgorsze cechy naszego narodu. Mógłbym wyrazić zgorszenie w sprawie sposobu użycia symboliki chrześcijańskiej i Znaku Rodła. Mógłbym oczywiście wskazywać też na niewłaściwe ukazanie społeczności niemieckiej i żydowskiej (bo dlaczego niby przedstawiciele tej ostatniej nacji nie mogą odgrywać roli czarnych charakterów?). Mógłbym jeszcze wiele. Stawiam jednak kropkę. Uważam bowiem, że Leszek Sawicki miał prawo do sfilmowania swoich wizji (choć swoją drogą ciekawe w jaki sposób powstawały), korzystając z hojności Złotowian (m.in. dwa razy budżet obywatelski). Zatem gratuluję Autorowi, że zrealizował swoje marzenie. Gratuluję, że miał odwagę i zapisał się w historii naszych ziem tym filmem, mimo że to dzieło, moim zdaniem, nijak nie wpisuje się w popularyzację historii Krajny i promocję regionu. Gratuluję też wytrwałości i odporności na naciski pewnych mediów. Gratuluję, mimo że film mi się nie podobał i zapewne wkrótce o nim zapomnę. Nie żałuję jednak, że 25 maja 2022 roku wybrałem się do ZCAS. W pamięci utkwił mi bowiem piękny zapach perfum, których użyła jedna z obserwatorek premierowego pokazu. Dodam, że były bardziej intrygujące niż sama projekcja.
Piotr Tomasz
kontakt: [email protected]

Napisz komentarz
Komentarze