Czy byli Wyklęci? Historia grupy "Kruka" z Tarnówki

Przytoczone informacje oparte zostały na materiałach wytworzonych przez komunistyczną bezpiekę i zsowietyzowane, polskie jedynie z nazwy, sądownictwo. Z tego względu należy podchodzić do nich z dużym dystansem. Nie oznacza to jednak, że przy każdym zapisie opartym na takich źródłach należy stawiać wyłącznie znak zapytania. Pewny jest np. fakt, że 5 lutego 1949 roku w Tarnówce odbył się proces pokazowy, podczas którego Wojskowy Sąd Rejonowy w Szczecinie sądził i skazał za próbę obalenia przemocą ustroju Polski Ludowej: Kazimierza Kliczkowskiego, Mieczysław Kliczkowskiego, Tadeusza Cybulskiego i Józefa Bartosza. 

Życiorysy poszczególnych członków tej formacji być może omówię szczegółowo w przyszłości. W tym artykule ograniczę się natomiast do kluczowej postaci w tej historii - Kazimierza Kliczkowskiego. Na początek należy odnieść się do zapisów wspomnianego we wstępie historyka. Pierwsza sprawa dotyczy przynależności Kazimierza Kliczkowskiego do Armii Krajowej w okresie okupacji. Z jego oświadczeń, które składał w latach 90. XX wieku, wynika jednoznacznie, że należał do tej konspiracyjnej organizacji w latach 1943 – 1945. W tym miejscu warto wspomnieć o dokumencie, który sporządził w 1998 roku Zarząd Główny Zrzeszenia Społeczno - Kombatanckiego  Wolność i Niezawisłość w Zielonej Górze. Wspomniano w nim, że Kliczkowski wstąpił do AK w sierpniu 1943 roku (przyjął pseudonim "Dąb") i był łącznikiem placówki we wsi Kornatowo.  Jej dowódcą, wedle tego dokumentu, był jego ojciec - Alfons Kliczkowski ps. "Ostry". Dalej mowa o tym, że ujawnił się z przynależności do AK w lutym 1945 roku.  Miało to miejsce przed PUBP w Chełmnie. W tym kontekście warto przypomnieć, że 4 grudnia 1939 roku gen. Kazimierz Sosnkowski w specjalnej instrukcji napisał, że członkiem Związku Walki Zbrojnej (późniejsza AK) może zostać wyłącznie osoba, która ukończyła 17 rok życia. Tymczasem Kazimierz Kliczkowski urodził się 1 lutego 1927 roku w Skórczu w powiecie starogardzkim. W chwili rozwiązania Armii Krajowej nie miał więc ukończonych 18 lat, a w momencie ewentualnego wstąpienia do tej organizacji miałby ich zaledwie 16. Warto też zauważyć, że w okresie okupacji przebywał na terenie, na którym nie występowała znacząca aktywność podziemia (uczył się zawodu piekarza w Lisewie na Pomorzu). Także moment jego rzekomego ujawnienia jest intrygujący. W lutym i marcu 1945 roku aresztowano bowiem na ziemi chełmińskiej wiele osób związanych z konspiracją. Deportowano je później na wschód (np. A. Mielcarskiego i J. Chmielewskiego).

Jeszcze więcej znaków zapytania pojawia się w kwestii antykomunistycznej działalności Kazimierza Kliczkowskiego, mimo że wyrok skazujący go za próbę obalenia przemocą „władzy ludowej”, który zapadł w 1949 roku, zdaje się przesądzać o tym, że jest to kwestia poza dyskusją. Otóż tak nie jest. Po wkroczeniu Armii Czerwonej na Pomorze Kliczkowski rozpoczął bowiem działalność w strukturach organów bezpieczeństwa. Na początku w sposób nie do końca sformalizowany. Od 26 stycznia 1945 roku pełnił służbę na wiejskim posterunku MO we wsi Kornatowo. Miał też epizod związany z pracą w Straży Ochrony Kolei. Oficjalnie funkcjonariuszem MO został dopiero w grudniu 1945 roku, kiedy to złożył przysięgę i został przyjęty w szeregi bezpieczeństwa. Służbę zakończył zaś 31 stycznia 1947 roku. Zwolnienie nastąpiło na własną prośbę. Dokumenty z lat 1945 – 1947 wskazują, że do swojej pracy w MO podchodził z różnym entuzjazmem. Z pewnością największym wykazywał się do 23 sierpnia 1946 roku, czyli do momentu przeniesienia z Wydziału Gospodarczego Pomorskiej KWMO (gdzie był szoferem) do Kompanii Operacyjnej. Podstawą tej decyzji były naruszenia dyscyplinarne (spożywanie alkoholu). Pozostawione dokumenty wskazują, że niemal natychmiast po tym przeniesieniu Kliczkowski podjął starania o przejście do cywila. Przykładem pismo z 3 września 1946 roku, w którym to wnioskował o zwolnienie z MO. Uzasadnienie zawierało stwierdzenie, że praca w Kompanii Operacyjnej (służba liniowa) mu nie odpowiada. Prośba ta nie została pozytywnie rozpatrzona przez przełożonych. Oczekiwany skutek przyniosło dopiero podanie z 9 grudnia 1946 roku, które umotywowane zostało chęcią dalszego kształcenia. Wzmacniało je dodatkowo pismo Czesława Kliczkowskiego, który był bratem Kazimierza i pracował w tym czasie na stanowisku kierowniczym w Fabryce Tektury w Tarnówce.

Warto jeszcze dodać, że w okresie służby liniowej Kazimierz Kliczkowski przebywał w szpitalu. Przynajmniej jedna z przyczyn hospitalizacji była następstwem ran odniesionych w starciu z żołnierzami powojennej konspiracji. Wskazują na to m.in. oświadczenia Kliczkowskiego, które kierował już w okresie PRL do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBOWiD). W tym miejscu należy podkreślić, że powojenna historia Polski zna życiorysy konspiratorów, którzy pełnili służbę w mundurach komunistycznej „bezpieki”. Motywy tego rodzaju wyborów bywały rzecz jasna różne. Jakie przyświecały Kazimierzowi Kliczkowskiemu? Odpowiedź sugerują jego dokumenty z okresu PRL. W tych kierowanych do ZBOWiD wspominał: "Tam gdzie potrzebnych było dwóch stawał jeden, i dawał radę. W takich to trudnych warunkach budowaliśmy naszą ludową władzę w jej początkowym stadium rozwoju". Obok tego dodawał: „woziłem tajne dokumenty do Białegostoku”, „konwojowałem bandziorów do Urzędu Bezpieczeństwa do Gdańska”, „zabezpieczałem referendum”. W dokumentach Kliczkowskiego znajduje się także urzędowe zaświadczenie z 4 lipca 1973 roku, że brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem. Mowa m.in. o Brzozowie koło Szubina, Więcborku, Wyrzysku i miejscowości Tleń. 

Niestety dokumenty z lat 90. XX wieku, również te w których Kliczkowski aplikował o przyjęcie do Światowego Związku Żołnierzy AK, nie wspominają o tym fragmencie jego życiorysu. W to miejsce mowa o tym, że po rozwiązaniu AK prowadził walkę przeciw sowietom. Tego rodzaju twierdzenie uznało za prawdziwe m.in. postkomunistyczne sądownictwo III RP. Dowodem na to wydane orzeczenie, że Kliczkowski działał na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego, a początki jego antykomunistycznej działalności związane były z Bydgoszczą. Rzekomo właśnie w wymienionej miejscowości, po dekonspiracji przez komunistów punktu przy ulicy Gdańskiej (miała nastąpić pod koniec 1946 roku, nie udało się potwierdzić tego rodzaju zdarzenia), dostał od przełożonych rozkaz przeniesienia się na Ziemie Odzyskane i założenia grupy dywersyjno - wywiadowczej AK. Na miejsce pobytu wybrał Tarnówkę w powiecie złotowskim. W tym miejscu należy przypomnieć, że w tej miejscowości mieszkał i pracował Czesław Kliczkowski (jego starszy brat), który zapewnił mu zatrudnienie w miejscowej Fabryce Tektury.

Według dokumentów wytworzonych przez PUBP w Złotowie (już w trakcie prowadzonego przez ten organ śledztwa), zaprzysiężenie członków grupy Kliczkowskiego „Kruka” nastąpiło w sierpniu 1947 roku w mieszkaniu Tadeusza Cybulskiego. Brali w nim udział: bracia Kliczkowscy (Kazimierz i Mieczysław), Tadeusz Cybulski oraz Józef Bartosz. Przysięgę na wierność rządowi w Londynie złożyli oni na ryngraf z Matką Boską. Według akt „bezpieki” organizacja była słabo uzbrojona. W trakcie jej ostatecznej likwidacji, która nastąpiła w listopadzie 1948 roku, posiadała: 2 pistolety Walter, jeden karabin Mauser, 20 sztuk amunicji i granat zaczepny. Te same źródła wskazują, że poza gromadzeniem broni grupa nie przejawiała żadnej aktywności. Posiadała natomiast tzw. pomocników. Właśnie z tego powodu fala aresztowań objęła również wielu mieszkańców Tarnówki i okolicznych miejscowości.

Czy organizacja „Kruka” miała antykomunistyczne korzenie i powiązana była z bliżej nieokreśloną organizacją z Bydgoszczy, w której działali mjr „Wilk”, kpt. „Podkowa” oraz łącznik „Ogień”? Nie uzyskałem potwierdzenia od osób zajmujących się historią Pomorza i Kujaw, by osoby o takich pseudonimach stały na czele jakiejkolwiek antykomunistycznej grupy na tym terenie. Można więc hipotetycznie założyć, że związki Kazimierza Kliczkowskiego z podziemiem w innych częściach kraju, w tym także przynależność do AK w okresie okupacji, były jedynie konfabulacją, która miała na celu zbudowanie jego autorytetu wśród kolegów. W pewnym stopniu potwierdza to protokół z przesłuchania Kazimierza Kliczkowskiego z dnia 26 października 1948 roku, które prowadzili kpt. Ziołek (z-ca Szefa 4 Oddziału Zarządu Informacji KBW) oraz por. Nowialis (oficer śledczy). Wynika z niego, że Kazimierz Kliczkowski z własnej inicjatywy założył nielegalną organizację w Tarnówce, że należały do niej jedynie 4 osoby, a głównym motywem jej utworzenia była chęć udzielenia wsparcia bratu - Czesławowi Kliczkowskiemu, który miał liczne konflikty z działaczami PPR w Fabryce Tektury w Tarnówce. Waśnie te potwierdza szereg dokumentów (np. doniesienia agenturalne). Ukazują one również, że zła atmosfera w tym zakładzie utrzymywała się przez pierwsze powojenne lata. 18 listopada 1946 roku, prawdopodobnie w wyniku donosu, został aresztowany przez PUBP w Złotowie Jan Radzimski – kierownik fabryki. Funkcję po nim objął Czesław Kliczkowski. Sprawował ją do 1 lipca 1947 roku, kiedy to został przesunięty na stanowisko kierownika technicznego. Miało to związek z objęciem fotela kierownika fabryki przez Juliana Niezgodę – członka partii komunistycznej (PPR). Tego ostatniego, jak wskazują składane do UB donosy, nazywano „czerwonym dyktatorem”.

W okresie założenia grupy „Kruka” konflikt między Czesławem Kliczkowskim i Julianem Niezgodą osiągnął swoje apogeum. Jego pokłosiem stało się m.in. zawiadomienie o nadużyciach w zakładzie, które Czesław Kliczkowski wysłał do Zjednoczenia Papierniczego w Poznaniu. Będąca jego następstwem kontrola potwierdziła nieprawidłowości (m.in. brak w kasie 6 tysięcy złotych). Prawdopodobnie nie spowodowała ona jednak osłabienia pozycji samego Niezgody. Przeciwnie, to Czesław Kliczkowski z dniem 1 października 1947 roku zrezygnował z posady, przenosząc się do Fabryki Tektury w miejscowości Krępa. Razem z nim Tarnówkę opuścił Kazimierz Kliczkowski. W związku z tym należy postawić znak zapytania przy okresie działania tej antykomunistycznej grupy na terenie powiatu złotowskiego. Przypominam, że w różnych dokumentach mowa o latach 1947-1948.

Intencje założenia grupy „Kruka” nie są jednoznaczne. Nie ulega jednak wątpliwości, że o jej antykomunistycznym charakterze byli przekonani przynajmniej niektórzy jej członkowie. Przykładem Tadeusz Cybulski – były więzień obozu w Sachsenhausen. Po 1989 roku opisywał, że grupa „Kruka” miała charakter antykomunistyczny i zorganizowana była w sposób czwórkowy. Składała się z komendanta (Kazimierz Kliczkowski ps. „Kruk”) i trzech członków (Tadeusz Cybulski ps. „Kościuszko”, Mieczysław Kliczkowski ps. „Zawisza Czarny” oraz Józef Bartosz ps. „Głowacki”). Według jego słów, grupa była podległa bliżej nieznanej mu organizacji z terenu Bydgoszczy i zajmowała się zbieraniem broni i informacji o ruchach wojsk. Te ostatnie przekazywane były Kazimierzowi Kliczkowskiemu, który rzekomo dostarczał je swoim przełożonym.

Interesujący jest fakt, że we wspomnieniach członków grupy „Kruka” trudno doszukać się jednoznacznego stwierdzenia, które wskazywałoby w jaki sposób doszło do dekonspiracji organizacji. Z aktu oskarżenia, który został sporządzony w styczniu 1949 roku przez PUBP w Złotowie, wynika, że nastąpiła ona na skutek donosu. Ten miał pochodzić z terenu Tarnówki i wskazywać na Józefa Bartosza i Tadeusza Cybulskiego jako członków konspiracyjnej organizacji, która zmierza do obalenia przemocą ustroju Polski Ludowej. Zapis w tym dokumencie ma się jednak nijak do chronologii zdarzeń. Pierwszym aresztowanym w sprawie był bowiem Mieczysław Kliczkowski. Jego zatrzymanie przez Informację Wojskową nastąpiło w sierpniu 1948 roku. Służył wówczas w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Kolejnym aresztowanym był Kazimierz Kliczkowski. W momencie jego zatrzymania, które nastąpiło w październiku 1948 roku, służył w Głównym Inspektoracie Ochrony Pogranicza w Warszawie. Tak więc dopiero kolejne aresztowania, które nastąpiły od listopada 1948 roku, były dziełem MO i PUBP w Złotowie (w działaniach tych uczestniczyło 17 funkcjonariuszy, ponadto oficer WUBP ze Szczecina). 

Należy założyć, że donos powodujący dekonspirację grupy „Kruka” nie miał związku z Tarnówką. Nie pochodził też zapewne z miejscowości Krępa, gdzie bracia Kliczkowscy zamieszkali po opuszczeniu w październiku 1947 roku Tarnówki. Co prawda zachowane donosy (np. informatorów „Wędrownik” i „Kowal”) wskazują, że i na tym terenie miały miejsce ostre konflikty między nimi a niektórymi pracownikami miejscowej Fabryki Tektury (np. według jednego z nich Kazimierz miał grozić dyrektorowi przedsiębiorstwa, że go „załatwi”). W ich treści brak jednak chociażby cienia sugestii, że bracia (Czesław, Kazimierz, Mieczysław) mieliby prowadzić jakąkolwiek działalność konspiracyjną.

W kontekście Krępy należy też wspomnieć o pożarze, który wybuchł 4 lutego 1948 roku w tamtejszej Fabryce Tektury. Komuniści uznali to zdarzenie za sabotaż gospodarczy, choć było ono tak naprawdę następstwem nieprzestrzegania przepisów bezpieczeństwa, co wynikało z kolei z ciągłego zawyżania norm. Niewątpliwie wybuch pożaru stał się przyczynkiem do pozbycia się ambitnych braci z zakładu. Czesław Kliczkowski został nawet tymczasowo aresztowany przez UB. Po odzyskaniu wolności sam złożył rezygnację z kierowniczego stanowiska i przeniósł się w okolice Jeleniej Góry. W kwietniu 1948 roku posadę stracił również Kazimierz Kliczkowski. Część dokumentów UB wskazuje, że także i on przebywał w areszcie jako podejrzany w tej sprawie.

Najbardziej prawdopodobnym źródłem sporządzenia donosu, który zaprowadził członków grupy „Kruka” na ławę oskarżonych, była jednostka wojskowa. W tym miejscu należy przypomnieć, że pod koniec czerwca 1948 roku służbę w KBW (na ochotnika) rozpoczął Mieczysław Kliczkowski. Kilka dni później powołanie dostał również Kazimierz, który w momencie aresztowania służył w Głównym Inspektoracie Ochrony Pogranicza w Warszawie. Oczywiście donos inicjujący aresztowania członków grupy „Kruka” mógł dotyczyć każdego z wymienionych braci. Mniej prawdopodobne jest jednak to, że chodziło o Kazimierza, który pozbył się nielegalnie posiadanej broni tuż przed pójściem do wojska. Chronologia aresztowań wskazuje, że ofiarą donosu padł jego młodszy brat - Mieczysław, który ukrywał nielegalną broń nawet podczas służby w KBW. Co więcej, chwalił się tym faktem przed kolegami. To prawdopodobnie właśnie donos pochodzący z jego otoczenia uruchomił lawinę aresztowań. 

18 sierpnia 1948 roku Mieczysław Kliczkowski został po raz pierwszy przesłuchany przez por. Leona Polaszka - oficera śledczego Oddziału Informacji 7 Pułku KBW w Kielcach. Uzyskane w trakcie dochodzenia informacje spowodowały, że 31 sierpnia został aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju i nielegalnego posiadania broni (pod dokumentem widnieje podpis płk. Wiktora Suchockiego). Prowadzone śledztwo objęło również Kazimierza Kliczkowskiego. Pierwszy dokument z jego przesłuchania datowany jest na 26 października 1948 roku. Mowa w nim, że organizacja ”Kruka” zajmowała się jedynie zbieraniem broni, którą nabywano od mieszkańców Tarnówki i okolicznych miejscowości. Warto podkreślić, że niemal wszystkie wymienione w tym dokumencie osoby były później sądzone i skazane przez komunistyczne sądy na karę pozbawienia wolności. Wyjątek stanowił Czesław Kliczkowski. Został on aresztowany w tej sprawie w grudniu 1948 roku, na wolność wyszedł  zaś już w styczniu 1949 roku. Dlaczego tak się stało? W tym miejscu należy postawić kolejny znak zapytania. Tym większy, że Czesław Kliczkowski podczas wojny przebywał w Norwegii, a po jej zakończeniu miał kontakt z polskimi oficerami na Zachodzie. Pasował więc znakomicie do wizerunku wroga ustroju.

Aresztowania członków grupy „Kruka” oraz tzw. pomocników organizacji odbywało się od sierpnia do grudnia 1948 roku. Zatrzymywane osoby nie stawiały oporu. Dopiero 18 grudnia 1948 roku PUBP w Złotowie przejął aresztowanych przez Informację Wojskową: Mieczysława i Kazimierza Kliczkowskich. Ponadto dowód rzeczowy, który zainicjował całą sprawę: pistolet P 38 oraz 12 sztuk amunicji.

Śledztwo złotowskich funkcjonariuszy PUBP prowadzone było w charakterystyczny dla tamtej epoki sposób. Przykładem powiązanie organizacji „Kruka” z miejscowymi strukturami PSL „Mikołajczyka”. W tym celu aresztowano niektórych byłych aktywistów tej partii w Tarnówce. Mowa o braciach Cybulskich (Tadeuszu i Bernardzie) oraz Edmundzie Szwedzie. Wymienieni tworzyli i rozpowszechniali materiały propagandowe w okresie wyborów (1947) i referendum (1946), na które szczególnie wrogo reagowały środowiska związane z PPR w Tarnówce i aparat bezpieczeństwa w regionie (UB, MO, ORMO). Na przykład Tadeusz Cybulski przed styczniowymi wyborami 1947 roku przez trzy dni przetrzymywany był w piwnicach złotowskiej bezpieki. Prześladowali go również członkowie ORMO z Tarnówki.

Akt oskarżenia członków grupy „Kruka” oparty został na zarzutach, że organizacja posiadała broń i zmierzała do obalenia przemocą ustroju. Materiał dowodowy stanowiły zeznania podejrzanych i świadków. Rzecz jasna uzyskane także w wyniku zastosowania tortur. W tym kontekście interesujący jest fakt, że relacje członków grupy, złożone tuż po przeprowadzeniu tzw. transformacji ustrojowej w 1989 roku, są w wielu miejscach zbieżne z informacjami zawartymi w dokumentach „bezpieki”. 

Pozostawione świadectwa aresztowanych w sprawie „Kruka” osób wskazują, że większość z nich doświadczyła przemocy ze strony funkcjonariuszy złotowskiego PUBP. Na przykład Tadeuszowi Cybulskiemu podczas pierwszego przesłuchania przestawiono szczękę i wybito dwa zęby. „Ubecy” bili go nie tylko pięściami. Używali do tego celu także węży od łączenia wagonów kolejowych. Józefa Bartosza bito gumową pałką po piętach, ponadto przyrządem zakończonym ołowiana kulką. Również jemu wybito zęby w górnej szczęce. Jan Graj i Edmund Szweda mieli całe posiniaczone ciało od razów zadawanych przez funkcjonariuszy UB ze Złotowa. Natomiast według relacji Kazimierza Kliczkowskiego, wobec zatrzymanych stosowano „popularną” torturę, która polegała na wykonywaniu tzw. „żabek”. Z kolei ze słów Edmunda Kuklińskiego wynika, że bicie odbywało się nie tylko w pokoju przesłuchań, ale również w celi. 

Dochodzenie w sprawie grupy „Kruka” prowadzili głównie dwaj funkcjonariusze złotowskiego UB. Mowa tu o Józefie Kwiecińskim oraz Kazimierzu Haczyku. Śledztwo nadzorował stalinowski prokurator żydowskiego pochodzenia, Mieczysław Fajnsztajn ze Szczecina. Warto nadmienić, że po 1989 roku żaden ze złotowskich oprawców nie stanął przed obliczem sądu. Co więcej, nie został nawet przesłuchiwany przez organa ścigania.

Główna rozprawa przeciwko grupie „Kruka” odbyła się 5 lutego 1949 roku przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Szczecinie na sesji wyjazdowej w Tarnówce. Proces miał charakter pokazowy. Przeprowadzony został w budynku miejscowego przedszkola. Obowiązek udziału w nim dostali okoliczni sołtysi. Dodatkowo mieli wysłać na salę rozpraw przynajmniej jednego członka swojej rodziny. Frekwencje zapewniła też młodzież szkolna. Składowi orzekającemu przewodniczył kpt. Tadeusz Nizielski. Obok niego zasiadali: sierż Kazimierz Drzewiecki i kpr. Mieczysław Wiśniewski (jako ławnicy). Oskarżycielem był kpt. Aleksander Sułkowski. Obrońcą z urzędu został wyznaczony adwokat Baliński (imienia nie udało się ustalić). Za próbę obalenia przemocą ustroju Polski Ludowej skazano: Kazimierza Kliczkowskiego na 15 lat, Mieczysława Kliczkowskiego na 9 lat, Tadeusza Cybulskiego na 9 lat, a Józefa Bartosza na 5 lat pozbawienia wolności. Wyrok uprawomocnił się 7 czerwca 1949 roku. Należy wspomnieć, że obok głównego procesu odbyły się także dwie osobne rozprawy dotyczące tzw. pomocników grupy. Podczas nich WSR w Szczecinie skazał Edmunda Szwedę i Jana Graja odpowiednio na 6 i 5 lat pozbawienia wolności. Natomiast za tzw. nielegalne posiadanie broni skazano na nieco ponad rok pozbawienia wolności: braci Przygodzkich (Romana i Bernarda) oraz Ludwika Posochowa i Bernarda Cybulskiego. W ich przypadku kary te warunkowo zawieszono. Warto nadmienić, że w przypadku ostatniej z wymienionych osób dowód rzeczowy stanowił poniemiecki karabin, który został znaleziony w studni. Był uszkodzony i nie nadawał się do użytku.

Osoby skazane za przynależność lub współpracę z grupą „Kruka” odbywały karę pozbawienia wolności w najcięższych stalinowskich więzieniach. Również w nich narażeni byli na różnego rodzaju szykany: bicie, karcer, twarde łoże itp. Środki przymusu i ciężkie warunki zapewne wpłynęły na to, że osadzeni w okresie odbywania kary przyjęli różne postawy. Od buntu, poprzez obojętność, aż po spolegliwość wobec komunistycznych władz. Niewykluczone że ten ostatni wybór walnie przyczynił się do skrócenia im kary. Kazimierz Kliczkowski przebywał w więzieniu do 22 marca 1955 roku. Opuścił jego bramy po 6 latach i 5 miesiącach od chwili aresztowania (skazany był na 15 lat). Mieczysław Kliczkowski odzyskał wolność 29 sierpnia 1954 roku. Odsiedział 6 lat z 9 orzeczonych. Podobny okres w więzieniu spędził Tadeusz Cybulski, który wyszedł z więzienia w sierpniu 1954 roku. Niemal cały wyrok odsiedział za to Józef Bartosz, który odzyskał wolność po blisko 5 latach od momentu aresztowania.

Osoby skazane w procesie „Kruka” krótko po opuszczeniu bram więzienia poddane zostały inwigilacji ze strony komunistycznej „bezpieki”. Między innymi na Kazimierza Kliczkowskiego założono sprawę Ewidencyjno – Obserwacyjną kryptonim „Mechanik”. Z czasem jednak tego rodzaju środki, wobec braku przejawów antykomunistycznych postaw ze strony byłych osadzonych, zostały zarzucone. Ci zaś wrócili do normalnego życia. Niektórzy z nich pozostali na terenie Tarnówki i powiatu złotowskiego. Inni na zawsze zerwali kontakt z naszymi ziemiami. Do tej ostatniej grupy należał Kazimierz Kliczkowski, który po odbyciu kary wrócił do Krępy koło Zielonej Góry. Ożenił się. Odnosił też sukcesy w pracy. Między innymi bardzo szybko awansował z robotnika na stanowisko kierownicze w Magazynie Środków Chemicznych Zarządu WRN w Zielonej Górze. Później pełnił inne wysokie funkcje, co zapewne było również pokłosiem wstąpienia do PZPR (partia komunistyczna). Otrzymywał także nagrody pieniężne za pracę na rzecz zakładu pracy. Warto nadmienić, że opisy zawarte w jego aktach stoją w sprzeczności z relacjami Kazimierza Kliczkowskiego z lat 90. XX wieku. Rysował w nich bowiem obraz osoby prześladowanej przez władzę ludową w okresie PRL. 

Historia grupy „Kruka” wymaga przeprowadzenia dalszych badań, dotarcia do kolejnych źródeł. Być może przyniosą one odpowiedź na szereg postawionych w artykule pytań. Niewykluczone też, że pozwolą ukazać pełen obraz powojennych dziejów rodziny Kliczkowskich. Poza dyskusją jest bowiem jedynie to, że padli oni ofiarą zbrodniczego systemu komunistycznego. Warto zaakcentować, że represje dotknęły nie tylko Kazimierza i Mieczysława, ale również ich starszego brata Czesława i ojca Alojzego, którzy zostali przypisani przez „bezpiekę” do antykomunistycznej grupy „Rzeczpospolita Polska Walcząca” (istniała na Dolnym Śląsku w latach 50. XX wieku) i szykanowani z tego powodu. Niewykluczone jednak, że nie prowadzili oni działalności niepodległościowej i jedynie ulegli ubeckiej prowokacji. Ta „metoda śledcza” była bowiem dość powszechnie stosowana w okresie apogeum stalinizmu. W 1952 roku Czesław został skazany za przynależność do organizacji „RPW”na 8 lat pozbawienia wolności, wyszedł z więzienia w 1954 roku. 

Ustalenia wymiaru sprawiedliwości III RP wskazują jednoznacznie, że członkowie grupy "Kruka" byli bohaterami powojennej konspiracji i działali na rzecz niepodległości Polski. To nakazuje postawić ich w jednym szeregu z „Inką”, „Łupaszką”, „Warszycem”, „Pługiem” i innymi Żołnierzami Wyklętymi. Czy taka kwalifikacja jest jednak właściwa? To pytanie pozostawiam otwarte.

źródła:

IPN By 90/2460 Akta osobowe funkcjonariusza MO: Kliczkowski Kazimierz, imię ojca: Alfons, ur. 01-02-1927 r., IPN Po 024/36 Sprawa ewidencyjno-obserwacyjna kryptonim "Mechanik" dot. Kliczkowski Kazimierz, imię ojca: Alfons, ur. 01-02-1927 r. Kontrola operacyjna byłego członka AK. IPN Sz 00103/326 Charakterystyka nr 8/73: Kliczkowski Kazimierz, imię ojca: Alfons, ur. 01-02-1927 r. i inni, dotycząca wydarzeń z 1947-1948- członkowie AK. IPN BU 0188/8 Charakterystyka Nr 8, nazwa organizacji: Armia Krajowa, ROAK, dowódca: Kazimierz Kliczkowski ps. Kruk, okres działalności: sierpień 1947 r. - październik 1948 r., obszar działalności: pow. Złotów m. Tarnówka, pow. Świdnica m. Strzegom, rodzaje dokumentów: charakterystyka, kwestionariusze osobowe, IPN By 52/125 Akta w sprawie o uznanie nieważności wyroku dot. Kazimierz Kliczkowski, imię ojca: Alfons, ur. 01-02-1927 r., skazanego przez Wojskowy Sąd Rejonowego w Szczecinie z dnia 05-02-1949 r. na karę 15 lat pozbawienia wolności za to, że w latach 1943-1948 był członkiem Armii Krajowej, a następnie organizacji poakowskiej. IPN By 311/96 Akta postępowania w sprawie o odszkodowanie z tytułu niesłusznego skazania dot. Kazimierz Kliczkowski, imię ojca: Alfons, ur. 01-02-1927 r., skazanego w 1949 r. przez Wojskowy Sąd Rejonowego w Szczecinie na karę 15 lat pozbawienia wolności za to, że w latach 1943-1948 był członkiem Armii Krajowej. IPN Wr 039/446 Akta kontrolne śledztwa w sprawie o przynależność do nielegalnej organizacji "Rzeczpospolita Polska Walcząca", przeciwko: Kliczkowski Czesław, imię ojca: Alfons, ur. 02-09-1920r., tj. podejrzanym o popełnienie przestępstwa z art. 86 § 2 kkWP z art. 24 § 1 dekretu z dnia 13-06-1946r. IPN Wr 400/674 Akta sprawy z wniosku: Kliczkowski Czesław, imię ojca: Alfons, ur. 02-09-1920 r., domagającego się unieważnienia wyroku WSR we Wrocławiu z 1952 r., skazującego go na osiem lat więzienia za przynależność do nielegalnej organizacji i przechowywanie pism o treści wrogiej wobec ustroju Polski Ludowej, IPN Wr 401/521 Akta sprawy z wniosku: Kliczkowski Czesław, imię ojca: Alfons, ur. 02-09-1920 r., domagającego się odszkodowania za niesłuszne skazanie w 1952 r. wyrokiem WSR we Wrocławiu na osiem lat więzienia za przynależność do nielegalnej organizacji i przechowywanie pism o treści wrogiej wobec ustroju Polski Ludowej, IPN Wr 21/4848 Akta sprawy karnej przeciwko: Kliczkowski Czesław, imię ojca: Alfons, ur. 02-09-1920 r., oskarżonemu o to, że w latach 1950-1951 w pow. jeleniogórskim był członkiem nielegalnej organizacji pod nazwą Rzeczpospolita Polska Walcząca, stawiającej sobie za cel obalenie siłą ustroju Polski Ludowej, IPN Sz 00103/234 Materiały operacyjne, korespondencja PUBP/PDdSBP/KPMO Złotów dot. byłych członków organizacji podziemnych (AK, WiN, NSZ), Sprawozdania i inne dokumenty PUBP w Złotowie z lat 1947-1949 (IPN Szczecin, Poznań), Materiały własne autora, IPN Po 615/1 Akta w sprawie przeciwko: Haczyk Kazimierz, imię ojca: Franciszek, ur. 02-03-1926 r. oraz Kwieciński Józef, imię ojca: Łukasz, ur. 21-01-1921 r., tj. o popełnienie przez funkcjonariuszy PUBP Złotów w latach 1947 - wrzesień 1949 i WUBP Koszalin w 1954 r. zbrodni przeciwko ludzkości. IPN Po 616/2 Akta w sprawie przeciwko: Haczyk Kazimierz, imię ojca: Franciszek, ur. 02-03-1926 r. oraz Kwieciński Józef, imię ojca: Łukasz, ur. 21-01-1921 r., tj. o popełnienie przez funkcjonariuszy PUBP Złotów w latach 1947 - wrzesień 1949 i WUBP Koszalin w 1954 r. zbrodni przeciwko ludzkości. IPN Po 616/1 Akta w sprawie przeciwko: Haczyk Kazimierz, imię ojca: Franciszek, ur. 02-03-1926 r. oraz Kwieciński Józef, imię ojca: Łukasz, ur. 21-01-1921 r., tj. o popełnienie przez funkcjonariuszy PUBP Złotów w latach 1947 - wrzesień 1949 i WUBP Koszalin w 1954 r. zbrodni przeciwko ludzkości. T. I. IPN Po 616/1-10 Akta w sprawie przeciwko: Haczyk Kazimierz, imię ojca: Franciszek, ur. 02-03-1926 r. oraz Kwieciński Józef, imię ojca: Łukasz, ur. 21-01-1921 r., tj. o popełnienie przez funkcjonariuszy PUBP Złotów w latach 1947 - wrzesień 1949 i WUBP Koszalin w 1954 r. zbrodni przeciwko ludzkości. Z. Romanow, KRAJNIACY ZŁOTOWSCY W POLSCE LUDOWEJ W LATACH 1945-1975, Słupsk 2010, Twarze Koszalińskiej Bezpieki (opracowanie zbiorowe), Szczecin 2008, Materiały własne autora